ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )

136

مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )

مسافرت حجاج و اشتباه در نحوهء جمع‌آورى ماليات بود . آيا دولت نمىتوانست مأمورانى براى گرفتن ماليات و نظم و ترتيب بگمارد و زمانى را براى سفر هر كاروان تعيين كند ؟ ! شناسايى كاروانها بسيار ساده بوده ؛ زيرا مطوفين و متعهدين آنها همگى كاروانها را مىشناختند و آنان نيز نزد دولت افرادى شناخته شده بودند و بدينوسيله مىتوانستند نظم و آرامشى براى مسافرت كاروانها به وجود آورند و مردم نيز از امنيت كافى براى خود و اثاثيه‌شان برخوردار گردند . حقوق ساليانه اشراف و اعراب و اهالى مكه و چگونگى پرداخت آن از ديرباز سنت بر اين بود كه دولت مصر ، مبلغى را به عنوان حقوق ساليانه به اشراف و اعراب و اهالى مكه و مدينه مىپرداخت . مبلغ تعيين شده در خزانهء محمل امسال ؛ براى اشراف 1265 جنيه و براى اعراب 2511 جنيه و براى اهالى مكه و مدينه مبلغ 2879 جنيه بود . براى پرداخت حقوق ، صورت قانونى آن رعايت مىگرديد بدين گونه كه هر شخص مقررّى خود را پس از تأييد خزانه‌دار و امير الحاج و منشى اوّل خزانه ، دريافت مىكرد . اجازهء پرداخت مواجب هر فرد ، به عهده منشى اول بود كه طبق اسامى افراد ، در دفتر خود ( كه بيشتر آنان فعلا وجود ندارند ) برگه‌هايى نوشته و به آنان مىداد تا هنگام دريافت طبق دفترچه ، حقوق خود را دريافت كنند . هنگام آغاز پرداخت تعداد كثيرى از اعراب در محل جمع شده و از منشى خواستار خواندن اسامى افراد از روى دفتر شدند . از آنها پرسيد : آيا شما صاحبان اصلى اين حقوق هستيد ؟ پاسخ دادند : خير ، ليكن ما همه ساله وكيل در دريافت آن هستيم . به آنها گفت : وكالت‌نامه‌هاى خود را كه نشان‌دهندهء درستى ادعاى شما است ، ارائه دهيد . پاسخ گفتند : وكالت‌نامه‌ها بايد از سوى چه شخصى باشد ؟ به آنان گفت : از افرادى كه شما وكيل آنها يا وكيل وارثان آنها هستيد . گفتند : موكلان و وارثان آنها سالها است درگذشته‌اند و بيشتر آنان وارث مشخصى ندارند و ما طبق قرارى كه بين خود گذارده‌ايم ، بدون اختلاف ، همه‌ساله آن را دريافت داشته ميان خود خرج مىكنيم . منشى اول ناگزير تسليم شد و شروع به خواندن اسامى براى آنان گرديد . در اين حال ، آنان هر يك به مقدارى كه مىتوانست ، قبض‌ها را چنگ زد كه در اين ميان گاه بعضى از آنها پنجاه تا شصت قبض به عنوان افراد مختلف به دست آورده بود كه